همراهی با سبک‌فکری حضرت علامه مصباح یزدی (ره)

بازنشر بخش سوم از یادداشت حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محمدعلی محیطی اردکان با عنوان «چلچراغ معرفت» منتشرشده در سی و هفتمین شماره فصلنامه صدرا (تابستان 1400) به موضوع «همراهی با سبک‌فکری حضرت علامه مصباح یزدی (ره)» پرداخته است.

همراهی با سبک‌فکری حضرت علامه مصباح یزدی (ره)

به‌عنوان شرط لازم و اولین قدم، آشنایی با منظومه فکری آیت‌الله علامه مصباح یزدی از راه مطالعه برخی آثار و فراگرفتن برخی دیگر از آثار نزد اساتید مجرب می‌تواند بهترین راهکار باشد.

یکی از ثمره‌های پربرکت زندگی آیت‌الله مصباح «ره»، طرح ولایت است که به ابتکار ایشان، به‌صورت روشمند و بر اساس ترتیب موضوعی ویژه‌ای به تبیین مبانی اندیشه اسلامی می‌پردازد. کتب آموزشی طرح ولایت، به ترتیب عبارت‌اند از: معرفت‌شناسی، خداشناسی، انسان‌شناسی، فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق، فلسفه سیاست. دوره‌های طرح ولایت که «آمیزه‌ای از علم و ایمان و تفکر و عاطفه» است برکات فراوانی دارد که افزایش قدرت تحلیل حوادث و تشخیص وظیفه از مهم‌ترین آن‌هاست.

علامه مصباح طرح ولایت را بهترین خدمتی دانسته است که در طول 70 سال اشتغال به تحصیل علوم دینی در انجام آن سهمی داشته است. ایشان در همایش اساتید این طرح در 15 تیرماه 1399 فرمودند: «در بین کارهای جاری خودمان چیزی را همانند طرح ولایت سراغ ندارم که تا این اندازه به حال اسلام و نظام اسلامی مفید واقع شود».

بدون طرح مبانی اندیشه‌ها حق و باطل درهم‌آمیخته شده و تمییز آن‌ها از یکدیگر دشوار می‌شود. روشن ساختن مبانی نادرست یک اندیشه به‌ظاهر درست می‌تواند پرده از برخی کج‌روی‌ها، انحرافات و بداندیشی‌ها بردارد. اگر مبانی فکری مستحکم باشد تشخیص درستی یا نادرستی مسائل متعدد و روزافزون روبنایی نیز به‌روشنی صورت می‌پذیرد و با بهره‌مندی از سلاح مبانی اندیشه اسلامی می‌توان فعالانه در مقابل اندیشه‌های انحرافی ایستاد. البته جریان‌شناسی اندیشه‌ها و مواجهه ریشه‌ای با آن‌ها با شیوه ارجاع مسائل روبنایی و روزمره به مبانی دشوار به نظر می‌رسد و اگر این شیوه بدیع علامه مصباح نبود، بسیاری از افکار انحرافی در جامعه گسترش پیداکرده بود و اساس دین را هدف قرار داده بود. به‌راستی، علامه مصباح، مرزبان تیزبین معارف اسلامی در دوره معاصر است.

مقام معظم رهبری «دام‌ظله» در ارتباط تصویری با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی (28/02/1399) درباره تقویت مبانی معرفتی فرمودند:

«محیط‌های جوان ازجمله دانشگاه از قدیم آماج آسیب‌هایی بوده، ازجمله دو آسیب بزرگ متوجّه محیط‌های جوان بوده که این دو آسیب یکی انفعال است، یکی انحراف است. ... ما در اوایل انقلاب جوان‌هایی را داشتیم که این‌ها مردمان مسلمانی بودند و برای اسلام وارد میدان شده بودند امّا چون مبانی معرفتی‌شان ضعیف بود، پایه‌های معرفتی‌شان محکم نبود -حالا به هر دلیلی محکم نبود- این‌ها جذب گروه‌های التقاطی شدند و از یک جوان مؤمن سالمِ اسلام‌طلب و مؤمن تبدیل شدند به کسانی که بر روی هم‌میهن خودشان اسلحه کشیدند، ... کسان دیگری در همان زمان بودند -ما می‌شناختیم افراد را، بنده قبل از انقلاب با خیلی از این افراد آشنا بودم در همین مجموعه‌های گروهی و مانند این‌ها- که قرص و محکم ایستادند؛ چون مبانی فکری‌شان درست بود، با کتاب‌های شهید مطهّری مرتبط بودند، با تفکرات علّامه طباطبائی آشنا بودند، با حرف‌های مرحوم شهید صدر آشنا بودند، مبانی فکری و معرفتی‌شان محکم بود، [لذا] قرص و محکم ایستادند؛ بعضی هم مبانی معرفتی‌شان ضعیف بود و متأسفانه رفتند. ... وقتی مبانیِ معرفتی ضعیف بود، طبعاً نمی‌تواند آن‌ها را در مقابل حوادث، در مقابل سؤال‌ها، در مقابل ابهام‌ها حفظ کند و در صراط مستقیم نگه دارد. لذاست که به نظر من به مسائل ایمانی و مسائل اعتقادی و معرفتی بپردازید».

یکی از ابعاد «بصیرت به معنی حقیقی کلمه» آن است که خلأها، کاستی‌ها و کژی‌هایی که یک ایده در پی دارد یا ممکن است در پی داشته باشد دیده‌شده، با تأمل، آسیب‌شناسی شده و راهکار مناسبی برایش اندیشیده شود. استخراج مبانی یک ایده، تبیین نادرستی آن‌ها، توضیح مبانی درست و تبیین لوازم و پیامدهای آن‌ها ازجمله کارهایی است که برای رویارویی روشمند با آن لازم به نظر می‌رسد. آیت‌الله مصباح که نسبت به مسائل دینی حساس و دغدغه‌مند بود همواره در پی رصد مهم‌ترین و بنیادی‌ترین مسائل فکری جامعه بود و تلاش می‌کرد از سنگرهای ایدئولوژیک و مبانی فکر اسلامی دفاع کند. یکی از جلوه‌های کرامت ایشان آن بود که «آنچه دیگران در آیینه نمی‌دیدند را در خشت خام می‌دید».

 البته حضرت آیت‌الله مصباح «ره» به بحث درباره مبانی اندیشه‌ها اکتفا نکرده و امتداد آن‌ها در حوزه‌های مختلف زندگی بشر را نشان داده است. این بخش باید استمرار و گسترش یابد. از خداوند متعال توفیق آشنایی بیشتر با معارف ناب اسلامی در راستای دستیابی به مقام قرب او را خواستاریم. از خداوند متعال برای همه نعمت‌هایش شکرگزاری می‌کنیم. به روح ملکوتی و پرفتوح علمای اسلام به‌ویژه حضرت علامه مصباح «قدس سره» درود و صلوات می‌فرستیم و علو درجاتشان را از خداوند متعال خواستاریم. ان شاء الله خداوند ما را قدردان نعمت ولایت قرار دهد و سایه پربرکت مقام معظم رهبری «ادام الله ظله» بر سر ما مستدام باشد.

ادامه دارد ...